Podział majątku- to zazwyczaj budzi jeszcze większe emocje niż sam rozwód czy rozpad związku. W przypadku małżeństw rolników jest to jeszcze trudniejsze. Pojawia się bowiem pytanie- co dalej z ziemią? Kto weźmie gospodarstwo? Czy zawsze konieczna jest sprzedaż?

Czy trzeba się rozwieść, żeby podzielić majątek?

Trzeba pamiętać, że do przeprowadzenia podziału majątku rozwód nie jest konieczny. Jest to także możliwe po:

  1. ustanowieniu rozdzielności majątkowej  w drodze umowy
  2. ustanowieniu rozdzielności  majątkowej na mocy orzeczenia sądu
  3. ogłoszeniu upadłości jednego z małżonków
  4. ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków
  5. po  orzeczeniu separacji.

Tak jak praktycznie we wszystkich sprawach, zawsze najkorzystniej jest po prostu się porozumieć . Ustalić kto co bierze, kto kogo spłaca. Niestety nie zawsze jest to możliwe.  Sprawy, które prowadziłam pokazują, że o porozumienie w kwestii pieniędzy jest najtrudniej.

Podziały majątku to często bardzo zawiłe  sprawy. Ustalenie nierównych udziałów, spłaty wydatków i nakładów, szacowanie przez biegłych, przekazanie gospodarstwa w drodze darowizny jednemu z małżonków, umowa przekazania gospodarstwa – to komplikuje i przedłuża postępowanie.

art.  43 §  1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego-  Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym

Przyjmijmy jednak opcję, że udziały w majątku  byłych małżonkoów  zgodnie z podstawową zasadą prawa rodzinnego w majątku są równe. Jakie są możliwe rozwiązania?

Czy podział majątku wspólnego, w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne jest prosty? Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego i ograniczenia w obrocie ziemią w tle

Mamy generalnie trzy możliwe sposoby podziału majątku:

  1. przyznanie nieruchomości jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego
  2. podział gospodarstwa rolnego
  3. sprzedaż i podział uzyskanych środków pomiędzy małżonkami

Spłata nawet w ciągu 10 lat/ zgoda KOWR

Opcja pierwsza to przyznanie na własność nieruchomości jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego. W przypadku sporu odnośnie wartości nieruchomości, wartość oszacuje biegły powołany przez sąd.  Wysokość spłaty i ewentualnie raty określi także sąd w postanowieniu kończącym sprawę. Spłata może być rozłożona nawet na 10 lat- wszystko zależy od indywidualnej sytuacji stron.

art. 212 § 3 kodeksu cywilnego – Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.

Żeby nie było tak prosto i przyjemnie trzeba wrócić do kodeksu cywilnego i art. 210:

art. 210 §  2 kodeksu cywilnego –  Zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej oraz gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy, o której mowa w art. 166 § 3, następuje z uwzględnieniem przepisów tej ustawy, czyli ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

No i zaczynają się problemy, ponieważ nie zawsze współmałżonek, który miałby przejąć gospodarstwo  jest rolnikiem indywidualnym  w świetle ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Za rolnika indywidualnego uważa się osobę fizyczną będącą właścicielem, użytkownikiem wieczystym, samoistnym posiadaczem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia użytków rolnych nie przekracza 300 ha, posiadającą kwalifikacje rolnicze oraz co najmniej od 5 lat zamieszkałą w gminie, na obszarze której jest położona jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego i prowadzącą przez ten okres osobiście to gospodarstwo. (art.  6 ust 1)

Ograniczenie nie obowiązuje , gdy nabycie następuje ma rzecz osoby bliskiej lub w wyniku podziału majątku po ustaniu małżeństwa. Ale „były” małżonek to  w świetle ustawy nie jest osobą bliską. A podział majątku nie zawsze  się przeprowadza po rozwodzie.  Przyjmuje się, że w takich sytuacjach KOWR przysługuje prawo pierwszeństwa nabycia.

Podział gospodarstwa

Kolejnym możliwym sposobem na podział majątku rolników jest podział gospodarstwa. Jedak i tutaj są liczne ograniczenia.  Wynikają one z  nie tylko z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, ale również z art.  213  § 1 kodeksu cywilnego- 

Jeżeli zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego przez podział między współwłaścicieli byłoby sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, sąd przyzna to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę wszyscy współwłaściciele.

Przyznanie gospodarstwa rolnego w tym trybie także podlega reżimowi ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.
Sprzeczność podziału z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej– o jakie sytuacje chodzi? Sąd w każdym postępowaniu określa to indywidualnie. Chodzi jednak o takie sytuacje, gdy zasady prowadzenia racjonalnej gospodarki przemawiają przeciwko podziałowi np.  gdyby podział doprowadził do likwidacji gospodarstwa lub braku tak naprawdę możliwości funkcjonowania z uwagi na zbyt mały areał.

Sprzedaż całości

Podział majątku może także doprowadzić do sprzedaży gospodarstwa w celu podzielenia się uzyskanymi środkami. Sąd na wniosek współwłaścicieli zarządzi sprzedaż gospodarstwa rolnego stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego w drodze licytacji z uwzględnieniem przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.  To jest chyba jedno z najmniej korzystnych rozwiązań.

Długi czas postępowania, sprzedaż poniżej wartości – to przemawia  za podjęciem próby porozumienia.

Sąd może zawiesić postępowanie lub wyznaczyć stronom czas na dogadanie się lub sprzedaż z wolnej ręki i zawarcie przed sądem ugody. Jest to naprawdę bardziej korzystne rozwiązanie.

Sprzedaż  może zostać także zarządzona przez sąd, gdy żaden z małżonków nie będzie chciał przejąć gospodarstwa.  Może trudno to sobie wyobrazić, ale takie sytuacje faktycznie się zdarzają.

Obowiązujące przepisy w wielu przypadkach nie dają niestety  możliwości przeprowadzenia sprawnego podziału majątku obejmującego gospodarstwo. Powodem jest odesłanie do ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Ustalając warunki podziału trzeba pamiętać  o ograniczeniach wynikających z przepisów tej ustawy. Pocieszające jest to, że KOWR nie korzysta wcale tak często z przysługujących mu uprawnień.

Potrzebujesz porady prawnej?

Mam nadzieję, że dowiedziałaś/dowiedziałeś się z artykułu przydatnych dla Ciebie rzeczy. Jeśli Twoja sprawa wymaga konsultacji i  potrzebujesz porady prawnej to skontaktuj się proszę ze mną- zadzwoń lub napisz mail. Wszystkie informacje kontaktowe są  w zakładce KONTAKT oraz panelu bocznym (lub poniżej jeśli czytasz artykuł w telefonie).

Jeśli masz jakieś pytania czy uwagi zostaw pod artykułem komentarz.

A jeśli zainteresował Cię artykuł, kliknij proszę  „Lubię to” poniżej tekstu, udostępnij  lub zajrzyj na moją stronę na Facebooku– PrawnikRolnika  i bądź na bieżąco z najnowszymi wpisami.

2 thoughts on “Podział majątku- kto bierze gospodarstwo?”

  1. Dzień dobry. Mam rozdzielność majątkowa i występuje o podział gospodarstwa rolnego. Chce równego podziału. Nie stać mnie na prowadzenie gospodarstwa i chciałabym oddać w dzierżawę moją część czy jest to możliwe.

    1. Dzień dobry, do zawarcia jedynie przez Panią umowy dzierżawy w zakresie przysługującego Pani udziału konieczne jest dokonanie podziału gospodarstwa.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *